İnsulin dirənci (insulin resistance) orqanizmin insulin hormonuna normal cavab verməməsi vəziyyətidir. Bu zaman hüceyrələr qlükoza qəbul etməkdə çətinlik çəkir və pankreas daha çox insulin istehsal etməyə məcbur olur. Nəticədə qan şəkəri yüksəlir və diabet inkişaf edə bilər.
İnsulin dirənci necə yaranır?
İnsulin hüceyrələrə qlükoza daxil olmasını təmin edən hormondur. Dirənc zamanı hüceyrələrin insulin reseptorları düzgün işləmir:
- Hüceyrə membranları insulinə cavab vermir
- İnsulin siqnal ötürülməsi pozulur
- Pankreas kompensator olaraq daha çox insulin istehsal edir
- Uzun müddətdə beta hüceyrələri tükənir
Risk faktorları
İnsulin dirənci inkişaf riskini artıran faktorlar:
- Artıq çəki və piylənmə
- Hərəkətsiz həyat tərzi
- İrsi faktorlar
- Yaşlanma
- Hamiləlik dövrü
- Bəzi dərmanların istifadəsi
Simptomlar
İnsulin dirənci uzun müddət simptomversiz ola bilər. Lakin bəzi əlamətlər:
- Qarın nahiyəsində yağ toplanması
- Yorğunluq və enerjisizlik
- Aclıq hissi
- Konsentrasiya problemləri
- Dəri dəyişiklikləri (qaranlıq ləkələr)
Metabolik sindrom
İnsulin dirənci metabolik sindromun əsas komponentidir. Bu sindrom aşağıdakıları əhatə edir:
- Qarın piylənməsi (qadınlarda 88 sm, kişilərdə 102 sm-dən çox)
- Yüksək trigliserid səviyyəsi
- Aşağı HDL xolesterin
- Yüksək qan təzyiqi
- Yüksək qan şəkəri
Diaqnoz və müalicə
Diaqnoz üçün qan testləri (insulin səviyyəsi, HbA1c, oral qlükoza tolerans testi) istifadə olunur.
Müalicə yanaşması:
- Qidalanma: Aşağı karbohidratlı, liflə zəngin pəhriz
- İdman: Müntəzəm aerobik və güc məşqləri
- Çəki nəzarəti: Hətta kiçik çəki itkisi də effektivdir
- Dərmanlar: Metformin və digər dərmanlar
İnsulin dirənci erkən aşkarlanma ilə müalicə oluna bilər.
